Zastanawiasz się, ile kosztuje stworzenie aplikacji mobilnej lub webowej? To jedno z najczęściej zadawanych pytań w branży IT, a jednocześnie jedno z najtrudniejszych do jednoznacznej odpowiedzi. W tym artykule, jako Emil Borowski, postaram się przybliżyć Ci czynniki wpływające na ostateczną cenę, przedstawić orientacyjne widełki cenowe w Polsce, omówić różne modele rozliczeń oraz wskazać na często pomijane koszty po wdrożeniu. Moim celem jest dostarczenie Ci praktycznej wiedzy, która pomoże Ci oszacować potencjalną inwestycję i podjąć świadome decyzje biznesowe.
Koszt stworzenia aplikacji mobilnej lub webowej od czego zależy i ile wynosi w Polsce?
- Cena aplikacji w Polsce waha się od 30 000 zł za proste MVP do ponad 200 000 zł za złożone systemy.
- Kluczowe czynniki wpływające na wycenę to liczba i złożoność funkcji, wybrane platformy (iOS, Android, web), poziom zaawansowania projektu UI/UX, rozbudowa backendu oraz integracje z zewnętrznymi usługami.
- Modele rozliczeń Fixed Price (stała cena) i Time & Material (czas i materiały) oferują różne poziomy elastyczności i kontroli budżetu.
- Po wdrożeniu należy uwzględnić dodatkowe koszty utrzymania (ok. 15-20% początkowej ceny rocznie), serwerów, licencji oraz marketingu i pozyskiwania użytkowników.
Prawdopodobnie szukasz konkretnej kwoty, ale muszę Cię rozczarować podanie jednej, uniwersalnej ceny za aplikację jest po prostu niemożliwe i, co więcej, nieuczciwe. To tak, jakby pytać, ile kosztuje dom odpowiedź zawsze brzmi: „to zależy”. Koszt stworzenia aplikacji jest wypadkową wielu zmiennych, które omówię szczegółowo. Od liczby i złożoności funkcji, przez wybrane technologie, aż po skład zespołu i model współpracy każdy z tych elementów ma ogromny wpływ na ostateczną kwotę, jaką przyjdzie Ci zapłacić.
Zacznijmy od podstaw. Cena aplikacji to przede wszystkim koszt pracy zespołu specjalistów. Nie jest to tylko praca programisty, ale często także projektanta UI/UX, testera, analityka biznesowego, a także project managera, który dba o sprawną komunikację i realizację projektu. Do tego dochodzą koszty technologii, infrastruktury serwerowej, a niekiedy także licencji na specjalistyczne oprogramowanie czy narzędzia. W Polsce stawki godzinowe w branży IT są zróżnicowane i zależą od doświadczenia specjalisty oraz renomy software house'u. Przykładowo:
- Freelancer / Junior Developer: 80 - 150 zł netto/h.
- Regular Developer / Mały software house: 150 - 250 zł netto/h.
- Senior Developer / Renomowany software house: 250 - 400+ zł netto/h.
Widzisz więc, że już na tym etapie rozbieżności mogą być znaczące. To właśnie te stawki, pomnożone przez szacowaną liczbę godzin pracy, tworzą podstawę wyceny.
Profesjonalny software house nie poda Ci ceny "na oko". Proces wyceny to często złożone przedsięwzięcie, które wymaga zaangażowania obu stron. Z mojego doświadczenia wynika, że typowy proces wygląda następująco:
- Wstępna konsultacja i zbieranie wymagań: Na tym etapie rozmawiamy o Twoim pomyśle, celach biznesowych, grupie docelowej i wstępnych funkcjonalnościach. To kluczowy moment, aby zrozumieć Twoją wizję.
- Analiza biznesowa i techniczna: Nasi analitycy i architekci systemów zagłębiają się w szczegóły. Opracowują specyfikację funkcjonalną, technologiczną, a często także wstępne makiety (wireframes), aby zwizualizować kluczowe ekrany.
- Szacowanie czasu i zasobów: Na podstawie szczegółowej specyfikacji zespół techniczny szacuje czas potrzebny na realizację poszczególnych modułów. To jest moment, w którym godziny pracy poszczególnych specjalistów są przeliczane.
- Przygotowanie szczegółowej oferty: Na koniec otrzymujesz kompleksową ofertę, która zawiera nie tylko wycenę, ale także zakres prac, harmonogram, proponowane technologie i warunki współpracy.
Taki proces gwarantuje, że otrzymasz realistyczną wycenę, a nie tylko „strzał” w ciemno.

Ile kosztuje aplikacja? Widełki cenowe w Polsce
Przejdźmy do konkretów, czyli do orientacyjnych widełek cenowych, jakie możesz spotkać na polskim rynku. Pamiętaj, że są to wartości szacunkowe, które mogą się różnić w zależności od wielu czynników, w tym od renomy software house'u, jego lokalizacji czy specyfiki projektu.
Prosta aplikacja i MVP: od czego zacząć?
Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z aplikacją, a Twój budżet jest ograniczony, warto rozważyć stworzenie Minimum Viable Product (MVP). Jest to podstawowa wersja aplikacji, zawierająca tylko kluczowe funkcje, niezbędne do rozwiązania głównego problemu użytkownika i zweryfikowania pomysłu biznesowego. Koszt takiej prostej aplikacji w Polsce zazwyczaj waha się od 30 000 do 70 000 zł. Charakteryzuje się ona podstawowymi funkcjami (np. logowanie, proste formularze), nieskomplikowanym interfejsem użytkownika (UI/UX) i często jest tworzona na jedną platformę (np. tylko iOS lub tylko Android). Przykładami mogą być prosta aplikacja z listą zadań, kalkulator finansowy, czy aplikacja wizytówkowa. MVP to doskonały sposób na szybkie wejście na rynek, zebranie feedbacku od pierwszych użytkowników i minimalizację ryzyka inwestycyjnego.
Aplikacje o średniej złożoności: równowaga między funkcjami a kosztem
Kiedy Twoja wizja wykracza poza podstawowe funkcje, a aplikacja ma oferować więcej interakcji i integracji, mówimy już o projekcie o średniej złożoności. W Polsce koszt takiej aplikacji to zazwyczaj od 70 000 do 200 000 zł. W tej kategorii znajdziemy aplikacje, które zawierają już bardziej rozbudowane elementy, takie jak integracje z zewnętrznymi API (np. systemy płatności, mapy Google, media społecznościowe), zaawansowany panel administracyjny do zarządzania treścią i użytkownikami, rozbudowane profile użytkowników, system powiadomień push czy moduły do obsługi treści multimedialnych. Przykładami mogą być aplikacje do rezerwacji wizyt (np. u fryzjera, lekarza), prosty system e-commerce z katalogiem produktów i koszykiem, czy aplikacja do zarządzania wydarzeniami.
Złożone systemy i platformy: kiedy budżet przekracza 200 000 zł?
Jeśli planujesz stworzenie zaawansowanej platformy, która ma obsługiwać tysiące użytkowników, przetwarzać duże ilości danych, integrować się z wieloma systemami zewnętrznymi i oferować unikalne, innowacyjne funkcje, musisz przygotować się na wydatek powyżej 200 000 zł. Ceny takich projektów mogą sięgać kilkuset tysięcy, a nawet milionów złotych. Charakteryzują się one zaawansowanymi funkcjami (np. algorytmy sztucznej inteligencji, streaming w czasie rzeczywistym, rozbudowane moduły analityczne), skomplikowanym i skalowalnym backendem, obsługą wielu platform (iOS, Android, web) oraz wysokimi wymaganiami dotyczącymi bezpieczeństwa, wydajności i niezawodności. Przykładami są aplikacje bankowe, rozbudowane platformy społecznościowe, zaawansowane systemy e-commerce z personalizacją i rekomendacjami, czy systemy ERP/CRM dostosowane do specyficznych potrzeb dużych przedsiębiorstw. W takich projektach kluczowe jest nie tylko stworzenie, ale i długoterminowe utrzymanie oraz rozwój.
Co wpływa na koszt stworzenia aplikacji? Kluczowe czynniki
Teraz zagłębimy się w poszczególne elementy, które mają największy wpływ na ostateczną wycenę Twojej aplikacji. Zrozumienie ich pomoże Ci świadomie podejmować decyzje i optymalizować budżet.
Wybór platformy: natywna, hybrydowa czy webowa?
Decyzja o wyborze platformy to jeden z pierwszych i najważniejszych czynników wpływających na koszt. Możemy wyróżnić trzy główne podejścia:
- Aplikacje natywne (iOS, Android): Tworzone są oddzielnie dla każdej platformy, wykorzystując specyficzne dla nich języki programowania (np. Swift/Objective-C dla iOS, Kotlin/Java dla Androida). Zapewniają najlepszą wydajność, dostęp do wszystkich funkcji urządzenia i optymalne doświadczenia użytkownika. Są jednak najdroższe w rozwoju, ponieważ wymagają dwóch niezależnych zespołów lub dwukrotnie większego nakładu pracy.
- Aplikacje hybrydowe (cross-platformowe): Tworzone są raz i działają na obu platformach (iOS i Android) z wykorzystaniem frameworków takich jak React Native czy Flutter. Są tańsze i szybsze w rozwoju niż natywne, ponieważ kod jest współdzielony. Mogą jednak mieć pewne ograniczenia w dostępie do zaawansowanych funkcji sprzętowych i nie zawsze oferują taką samą płynność jak aplikacje natywne.
- Aplikacje webowe (PWA - Progressive Web Apps): To aplikacje działające w przeglądarce internetowej, które mogą być "zainstalowane" na ekranie głównym urządzenia i oferować funkcjonalności zbliżone do aplikacji mobilnych (np. powiadomienia push, działanie offline). Są zazwyczaj najtańsze w rozwoju, ponieważ bazują na technologiach webowych i nie wymagają dystrybucji przez sklepy. Ich możliwości są jednak najbardziej ograniczone.
Wybór zależy od Twoich celów, budżetu i wymagań dotyczących wydajności oraz dostępu do funkcji urządzenia. Zawsze doradzam klientom, aby dokładnie przemyśleli ten aspekt.
Liczba i złożoność funkcji: serce aplikacji i budżetu
To absolutnie kluczowy element wyceny. Każda funkcja, którą chcesz zaimplementować, wymaga czasu pracy deweloperów, projektantów i testerów. Im więcej funkcji, i im są one bardziej skomplikowane, tym wyższy koszt. Proste elementy, takie jak podstawowe logowanie czy wyświetlanie statycznych informacji, są stosunkowo tanie. Jednak niektóre funkcje potrafią znacząco windować cenę. Oto kilka przykładów, które zwiększają koszt:
- Geolokalizacja i mapy: Implementacja śledzenia lokalizacji, nawigacji, wyszukiwania punktów POI.
- Płatności online: Integracja z bramkami płatniczymi (np. Stripe, PayU, Przelewy24), obsługa różnych metod płatności, subskrypcje.
- Czat i komunikacja w czasie rzeczywistym: Moduły do wymiany wiadomości między użytkownikami, powiadomienia.
- Powiadomienia push: Konfiguracja i obsługa systemu powiadomień.
- Zaawansowane algorytmy i AI/ML: Wszelkie funkcje bazujące na sztucznej inteligencji, uczeniu maszynowym, personalizacji treści.
- Streaming w czasie rzeczywistym: Transmisje wideo lub audio na żywo.
- Integracje z zewnętrznymi sensorami/urządzeniami: Np. z urządzeniami IoT, smartwatchem.
- Systemy rezerwacji i kalendarze: Złożone moduły do zarządzania dostępnością i terminami.
Zawsze namawiam do priorytetyzacji funkcji i skupienia się na tych, które są naprawdę niezbędne w pierwszej wersji aplikacji. Resztę można dodać w kolejnych etapach rozwoju.
Projekt UI/UX: szablon czy unikalny design?
Interfejs użytkownika (UI) i doświadczenie użytkownika (UX) to elementy, które decydują o tym, czy aplikacja będzie intuicyjna, przyjemna w obsłudze i czy użytkownicy będą chcieli do niej wracać. Wycena projektu UI/UX może się znacznie różnić. Możesz wybrać tańsze rozwiązanie, bazujące na gotowych szablonach lub bibliotekach komponentów, co przyspieszy proces, ale może sprawić, że Twoja aplikacja nie będzie wyróżniać się na tle konkurencji. Znacznie droższe, ale i bardziej wartościowe, jest stworzenie indywidualnego, „szytego na miarę” projektu graficznego. Obejmuje to szczegółowe badania UX, tworzenie person, mapowanie ścieżek użytkownika, projektowanie makiet, prototypów, a na końcu dopracowanie warstwy wizualnej z animacjami i mikrointerakcjami. Inwestycja w profesjonalny design to inwestycja w satysfakcję użytkownika i, co za tym idzie, w sukces Twojej aplikacji.
Backend i panel administracyjny: niewidzialne, ale kluczowe
Często klienci skupiają się na tym, co widoczne na ekranie, zapominając o "niewidzialnej" części aplikacji, czyli backendzie. To właśnie backend jest sercem systemu odpowiada za przechowywanie danych (baza danych), logikę biznesową, komunikację z aplikacją mobilną/webową oraz integracje z innymi systemami. Im bardziej złożona aplikacja, tym bardziej rozbudowany i wydajny musi być backend, co bezpośrednio przekłada się na koszty. Podobnie jest z panelem administracyjnym narzędziem, które pozwoli Ci zarządzać treścią, użytkownikami, zamówieniami czy statystykami aplikacji. Jego stworzenie to dodatkowy nakład pracy, ale jest on absolutnie kluczowy do efektywnego zarządzania Twoim produktem po wdrożeniu.
Integracje z zewnętrznymi systemami: rozszerzanie możliwości
Współczesne aplikacje rzadko działają w całkowitej izolacji. Często potrzebują komunikować się z innymi systemami i usługami, takimi jak bramki płatnicze, narzędzia analityczne (np. Google Analytics, Firebase), systemy CRM (np. Salesforce), ERP, systemy do wysyłki e-maili (np. Mailchimp) czy API mediów społecznościowych. Implementacja takich integracji, zazwyczaj poprzez interfejsy API, wymaga dodatkowego czasu i wiedzy deweloperów. Każda kolejna integracja to dodatkowy element w wycenie, który jednak znacząco rozszerza możliwości Twojej aplikacji i jej wartość dla użytkownika.
Modele rozliczeń w projektach IT: Fixed Price czy Time & Material?
Wybór odpowiedniego modelu rozliczeń to kolejna ważna decyzja, która wpływa na elastyczność projektu, przewidywalność budżetu i Twoją kontrolę nad procesem. Najczęściej spotykane są dwa modele: Fixed Price i Time & Material.
Fixed Price: stała cena, stały zakres
Model Fixed Price (stała cena) oznacza, że klient płaci z góry ustaloną kwotę za ściśle określony zakres prac. Zalety tego modelu to przede wszystkim bezpieczeństwo budżetu i przewidywalność kosztów wiesz dokładnie, ile zapłacisz i co za to otrzymasz. Jest to dobre rozwiązanie dla projektów, które mają bardzo precyzyjnie zdefiniowaną specyfikację, a zakres prac jest stabilny i nie przewiduje się w nim wielu zmian. Wadą jest jednak brak elastyczności wszelkie zmiany w trakcie projektu wymagają renegocjacji umowy i często wiążą się z dodatkowymi kosztami i opóźnieniami. Może to również hamować innowacyjność, ponieważ każda nowa idea jest trudna do wdrożenia bez naruszania ustalonego budżetu. Z mojego doświadczenia wynika, że Fixed Price najlepiej sprawdza się w małych projektach, gdzie ryzyko zmian jest minimalne.
Time & Material: elastyczność i kontrola
Model Time & Material (czas i materiały) polega na tym, że klient płaci za faktycznie przepracowane godziny zespołu oraz za zużyte materiały (np. licencje, serwery). Główną zaletą tego modelu jest ogromna elastyczność możesz wprowadzać zmiany w trakcie projektu, dostosowywać funkcjonalności do bieżących potrzeb rynku i rozwijać aplikację ewolucyjnie. Masz również większą kontrolę nad procesem i możesz na bieżąco monitorować postępy prac. Wadą jest mniejsza przewidywalność budżetu, ponieważ ostateczny koszt zależy od liczby przepracowanych godzin. Jednak renomowane software house'y regularnie raportują postępy i koszty, co pozwala na bieżąco kontrolować wydatki. Time & Material jest idealny dla złożonych, innowacyjnych projektów, gdzie trudno z góry określić pełny zakres prac, a elastyczność jest kluczowa dla sukcesu.
Jak wybrać najlepszy model dla Twojego projektu?
Wybór modelu rozliczeń powinien być świadomą decyzją, dopasowaną do specyfiki Twojego projektu:
- Jeśli masz bardzo precyzyjnie zdefiniowane wymagania, które raczej nie ulegną zmianie, a budżet jest ściśle określony, Fixed Price może być dobrym wyborem. Pamiętaj jednak o ryzyku związanym z brakiem elastyczności.
- Jeśli Twój projekt jest złożony, innowacyjny, a wymagania mogą ewoluować w trakcie rozwoju, zdecydowanie polecam Time & Material. Daje Ci to swobodę adaptacji i reagowania na zmieniające się warunki rynkowe.
- Dla projektów, które zaczynają się od MVP, często stosuje się połączenie obu modeli Fixed Price dla pierwszej, ściśle określonej fazy, a następnie Time & Material dla dalszego rozwoju i dodawania nowych funkcji.
Koszty po wdrożeniu: aplikacja to nie jednorazowy wydatek
Wielu przedsiębiorców myśli, że po premierze aplikacji koszty się kończą. Nic bardziej mylnego! Stworzenie aplikacji to dopiero początek drogi. Aby aplikacja działała sprawnie, była bezpieczna i rozwijała się wraz z rynkiem, musisz uwzględnić stałe koszty po wdrożeniu.
Utrzymanie i wsparcie techniczne: stała inwestycja
Utrzymanie i wsparcie techniczne to stały wydatek, który jest absolutnie niezbędny dla długoterminowego sukcesu Twojej aplikacji. Z mojego doświadczenia wynika, że koszty te wynoszą około 15-20% początkowego kosztu projektu rocznie. Co wchodzi w skład tych kosztów? Przede wszystkim są to:
- Aktualizacje systemów operacyjnych: iOS i Android regularnie wypuszczają nowe wersje, a aplikacja musi być z nimi kompatybilna.
- Poprawki błędów (bug fixing): Nawet najlepiej przetestowana aplikacja może mieć drobne błędy, które trzeba na bieżąco eliminować.
- Wsparcie techniczne: Pomoc w rozwiązywaniu problemów, odpowiadanie na pytania użytkowników.
- Monitorowanie wydajności i bezpieczeństwa: Ciągłe sprawdzanie, czy aplikacja działa płynnie i czy nie ma luk w zabezpieczeniach.
- Drobne usprawnienia i optymalizacje: Niewielkie zmiany, które poprawiają komfort użytkowania.
Brak odpowiedniego budżetu na utrzymanie może szybko doprowadzić do tego, że aplikacja stanie się przestarzała, pełna błędów i nieatrakcyjna dla użytkowników.
Dodatkowe opłaty: serwery, licencje i certyfikaty
Oprócz kosztów pracy zespołu, musisz liczyć się z szeregiem innych, często pomijanych opłat, które są niezbędne do funkcjonowania aplikacji:
- Opłaty za serwery i hosting: Miejsce, gdzie przechowywana jest baza danych i backend aplikacji. Koszty zależą od skali i ruchu w aplikacji.
- Domeny: Jeśli aplikacja ma swoją stronę internetową lub panel administracyjny, potrzebna jest domena.
- Certyfikaty bezpieczeństwa (np. SSL): Niezbędne do szyfrowania połączeń i zapewnienia bezpieczeństwa danych.
- Licencje deweloperskie: Np. Apple Developer Program (ok. 99 USD rocznie) i Google Play Developer Account (jednorazowa opłata 25 USD) są wymagane do publikacji aplikacji w sklepach.
- Licencje na zewnętrzne narzędzia/API: Jeśli aplikacja korzysta z płatnych usług (np. zaawansowane mapy, specyficzne API), trzeba uwzględnić ich koszt.
Marketing i pozyskiwanie użytkowników: klucz do sukcesu
Stworzenie najlepszej aplikacji na świecie nie gwarantuje sukcesu, jeśli nikt o niej nie wie. Po premierze kluczowe są koszty związane z marketingiem i pozyskiwaniem użytkowników. Musisz zaplanować budżet na działania promocyjne, takie jak:
- App Store Optimization (ASO): Optymalizacja opisu i słów kluczowych w sklepach z aplikacjami.
- Kampanie reklamowe: Płatne reklamy w mediach społecznościowych, Google Ads, reklamy w aplikacjach.
- Content marketing: Tworzenie wartościowych treści, które przyciągną użytkowników.
- Public Relations: Budowanie relacji z mediami i influencerami.
Bez odpowiedniego budżetu na promocję, nawet najbardziej innowacyjna aplikacja może zaginąć w gąszczu milionów innych. To inwestycja, która zwraca się w postaci aktywnych użytkowników i, docelowo, zysków.
Jak przygotować się do projektu i wybrać partnera?
Odpowiednie przygotowanie i wybór właściwego partnera to fundament sukcesu Twojego projektu. Oto kilka moich rad.
Skuteczny brief: podstawa precyzyjnej wyceny
Im lepiej przygotujesz się do rozmowy z software house'em, tym dokładniejszą i bardziej realistyczną wycenę otrzymasz. Dobrze przygotowany brief to podstawa. Powinien zawierać kluczowe informacje, które pozwolą zespołowi zrozumieć Twój pomysł. Oto, co powinien zawierać:
- Cele biznesowe: Co chcesz osiągnąć dzięki aplikacji? (np. zwiększyć sprzedaż, poprawić obsługę klienta, zbudować społeczność).
- Grupa docelowa: Kto będzie korzystał z aplikacji? Jakie są ich potrzeby i problemy?
- Kluczowe funkcje (MVP): Jakie są absolutnie niezbędne funkcje w pierwszej wersji aplikacji?
- Pożądane platformy: Czy aplikacja ma działać na iOS, Androidzie, w przeglądarce, czy na wszystkich?
- Budżet (orientacyjny): Jaki jest Twój orientacyjny budżet na projekt? Nawet widełki pomogą w dopasowaniu rozwiązań.
- Terminy: Czy masz jakieś kluczowe daty, do których aplikacja musi być gotowa?
- Konkurencja/inspiracje: Czy są aplikacje, które Ci się podobają lub które chcesz prześcignąć?
- Dodatkowe wymagania: Np. dotyczące bezpieczeństwa, integracji z istniejącymi systemami.
Taki brief to solidna baza do rozpoczęcia rozmów i uzyskania precyzyjnej oferty.
Wybór partnera: na co zwrócić uwagę?
Wybór odpowiedniego software house'u lub freelancera to jedna z najważniejszych decyzji. Nie kieruj się tylko ceną. Oto kryteria, na które warto zwrócić uwagę:
- Portfolio i referencje: Zobacz, jakie projekty realizowali, i poproś o kontakt do ich poprzednich klientów.
- Doświadczenie: Czy mają doświadczenie w branży lub w realizacji podobnych projektów?
- Styl komunikacji: Czy łatwo się z nimi porozumiewasz? Czy są transparentni?
- Proces pracy: Czy przedstawiają jasny proces rozwoju aplikacji?
- Struktura zespołu: Czy mają w zespole wszystkich niezbędnych specjalistów (UI/UX, deweloperzy, testerzy, PM)?
- Podejście do klienta: Czy słuchają Twoich potrzeb i oferują doradztwo, czy tylko wykonują polecenia?
- Umowa i warunki: Przeczytaj dokładnie umowę, zwróć uwagę na kwestie praw autorskich i gwarancji.
Pamiętaj, że to będzie Twój partner biznesowy na długie miesiące, a może i lata.
Przeczytaj również: Jak założyć hasło na aplikacje iPhone? Sprytne metody blokady!
Darmowa wycena: czy to możliwe?
Wiele firm oferuje "darmową wycenę", ale warto zrozumieć, co to oznacza. Wstępne konsultacje i ogólne omówienie pomysłu są zazwyczaj bezpłatne. Pozwalają one obu stronom ocenić, czy jest potencjał do współpracy. Jednak szczegółowa, precyzyjna wycena, która wymaga analizy biznesowej, technicznej, stworzenia makiet i oszacowania godzin pracy, to już duży nakład pracy ze strony software house'u. Zazwyczaj jest ona elementem płatnego etapu analizy przedprojektowej. Jeśli ktoś oferuje Ci bardzo szczegółową wycenę bez dogłębnej analizy, bądź ostrożny może być ona niedokładna i prowadzić do nieprzyjemnych niespodzianek w trakcie projektu. Warto zainwestować w rzetelną analizę, aby mieć pewność co do zakresu i kosztów.
